است كه از عدم اعمال دينى مياورند ) ملائكه گويند : مگر زمين خدا وسيع نبود كه مهاجرت نموده و در جاى مناسبى زندگى كرده و بدين خود عمل نمائيد ؟ ! چنين اشخاصى جايشان آتش مىباشد . مگر آن بىچارگان از مردان و زنان و كودكان كه كفّار از اعمال دينى بازشان ميداشت و آنها نه علاجى داشتند كه از شر كفّار در امان باشند و نه راهى داشتند كه از دست آنها نجات يابند . اين گونه اشخاص با آنكه ظالم بر نفساند و اعمال دينى انجام نداده‌اند مورد عفو خدااند كه واقعا قدرت نداشته‌اند زيرا * ( « لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » ) * . اين آيات يك قاعدهء كلى بدست ميدهند و آن اينست : كسانى كه قدرت دارند در زمين وسيع خدا جايى و محلى براى خود انتخاب كنند و مسلمان زندگى نمايند و آزادانه اعمال دينى خويش را انجام دهند ، چنين كسان اگر در بلاد كفر و يا در محل ديگر كه قادر بانجام اعمال دينى نيستند بمانند و مانند كفّار زندگى كنند در پيش خدا معذور نبوده و اهل عذاباند ولى آنان كه فاقد هر گونه وسيله و مضطر واقعىاند گرچه در زىّ كفّار زندگى كرده‌اند پيش خدا معذوراند . در اينجا مسأله‌اى هست و آن اينكه كسانى كه از روى قصور جاهل بمعارف دين و احكام آن هستند و قصور و ضعف آنها بوسيلهء عوامل خارجى است ، آيا چنين كسانى پيش خدا در عدم اعتقاد حق و عدم اعمال دينى معذوراند و از مصاديق مستضعفند يا نه اعمّ از آنكه از اهل اسلام باشند يا غير آن ؟ . جملهء * ( « لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا » ) * و آيهء * ( « لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَعَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ » ) * بقره : 286 . و آيهء * ( « وَما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا » ) * اسراء : 15 . نشان ميدهد كه چنين اشخاصى مستضعفند و مورد عفو خدااند جملهء * ( « عَسَى الله أَنْ ) *